W dniu 13 października Warszawski Oddział Stowarzyszenia "Wspólnota Polska" zorganizował w Domu Polonii im. Profesora Andrzeja Stelmachowskiego w Warszawie spotkanie poświęcone trzem odległym od siebie miastom, położonym dziś w granicach różnych państw ‒ Litwy, Ukrainy i Słowacji ‒ które niegdyś odegrały ważną rolę nie tylko w dziejach Rzeczypospolitej, lecz także całej Europy. Były ważnymi ośrodkami edukacyjnymi i kulturotwórczymi, do których zjeżdżali zarówno uczniowie chętni do zdobycia dobrego wykształcenia, jak i wykładowcy z różnych krajów europejskich. Dzięki temu tak miasta, jak i ich szkoły porównywane były do kolebki oświaty ‒ Aten lub do szacownych uczelni o wielowiekowej tradycji, stąd też przyjęło się nazywać Kroże – „Atenami Żmudzkimi”, Krzemieniec – „Atenami Wołyńskimi”, a Podoliniec – „Spiskim Oxfordem”.
Te zapomniane już dziś nieco fakty były tematem tego spotkania, na którym zaprezentowano książkę dr. Jana Skłodowskiego wydaną przez Instytut POLONIKA „Zapomniane uczelnie Rzeczypospolitej. Kroże ‒ Krzemieniec ‒ Podoliniec”. Autor osobiście poprowadził nas przez dzieje ich aktywności, od założenia przez stopniowy upadek spowodowany historycznymi wydarzeniami, które dotykały całej Rzeczypospolitej.
Na spotkanie przybyła liczna grupa zainteresowanych polską kulturą, wśród obecnych byli m.in. Prezes Zarządu Krajowego Stowarzyszenia "Wspólnota Polska" Dariusz Piotr Bonisławski, Przewodniczący Rady Polonii Świata Jarosław Narkiewicz, który jest jednocześnie wiceprzewodniczącym ugrupowania politycznego Akcji Wyborczej Polaków na Litwie-Związku Chrześcijańskich Rodzin (AWPL-ZChR) oraz wiceprzewodniczącym organizacji społecznej Związku Polaków na Litwie (ZPL), Michał Michalski Kierownik Działu Analiz i Strategii reprezentujący wydawcę książki Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA. Spotkanie poprowadziła Prezes Oddziału Warszawskiego SWP Agnieszka Bogucka.
Jak podkreślił Prezes SWP Dariusz Piotr Bonisławski w wystąpieniu wprowadzającym, "to kolejne spotkanie na temat polskiej kultury i dziedzictwa kresowego wpisujące się w misję Wspólnoty Polskiej. Gratuluję autorowi książki dr. Janowi Skłodowskiemu i sponsorowi wydawnictwa Instytutowi POLONIKA. Chcę też mocno zaakcentować wkład pracy pani Prezes Warszawskiego Oddziału Agnieszki Boguckiej w tym procesie podtrzymywania narodowej pamięci."
Głos zabrał również przewodniczący Rady Polonii Świata Jarosław Narkiewicz, który powiedział: „Zawsze, gdy przybywamy z Kresów do Macierzy, przeżywamy szczególne pożyteczne i pozytywne chwile. Te podjęte na spotkaniu kresowe aspekty historyczne, w sposób nadzwyczaj profesjonalny dają nam wiele do myślenia w dzisiejszych dniach… Jako przewodniczący Rady Polonii Świata pragnę wyrazić wielkie uznanie dla pracy historyków, gdyż jest jeszcze wiele nieodkrytych kart w dziejach Polaków na całym świecie.”
Prezes Oddziału Warszawskiego SWP Agnieszka Bogucka tłumacząc powód zainteresowania się wydawnictwem przywołała dwa jego aspekty - wizualny, piękno edytorskie oraz – merytoryczny, w niezwykle interesującej formie przypominający tradycję wielonarodowej pierwszej Rzeczypospolitej, można się pokusić o stwierdzenie - prekursora obecnej Unii Europejskiej.
Jako ciekawostkę można podać, że z dorobkiem dr Skłodowskiego Prezes Bogucka - jak stwierdziła - spotkała się w polskim środowisku emigracyjnym Paryża, co świadczy o żywych więzach naszych rodaków żyjących poza granicami macierzy z kulturą i nauką w kraju. To niezwykle budująca refleksja.
Prezes Agnieszka Bogucka wyraziła również uznanie dla działalności Instytutu POLONIKA, który przed pięciu laty podjął tematykę ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego zainicjowaną przed laty, głównie w formie aktywności społecznej, przez Stowarzyszenie "Wspólnota Polska".
Michał Michalski Kierownik Działu Analiz i Strategii Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA wprowadzając do prezentacji wydawnictwa przypomniał, że jest swego rodzaju fenomenem w historii naszego państwa i narodu, że znacząca część dziedzictwa kulturowego znajduje się za współczesnymi granicami Polski. Trudno bowiem wyobrazić sobie naszą kulturę bez Ostrej Bramy, bez Cmentarza Łyczakowskiego i Obrońców Lwowa, ale też panteonu emigracji polskiej w podparyskim Montmorency, czy Sali Paderewskiego w Muzeum Polskim w Ameryce. POLONIKA jako narodowa instytucja kultury, zajmuje się materialnym wymiarem polskiego dziedzictwa za granicą w obszarze badania i dokumentacji, jego ochrony oraz popularyzacji i promocji. Praca dr Jana Skłodowskiego wpisuje się tym samym w misję i cele tej instytucji.
Doktor Jan Skłodowski we wstępie do prelekcji zaznaczył, że Kresy to jest temat szczególny, nie tylko obszar, na którym tyle się teraz dzieje, ale też swoista filozofia życia, historia, kultura, dziedzictwo kulturowe. Niestety w wyniku dziejowych procesów większość z tej spuścizny naszych przodków znalazła się poza granicami Polski i w dużej mierze została unicestwiona. Podążanie szlakiem szkół i miast, które są tematem książki, nie tylko przybliża nam, spadkobiercom tradycji cywilizacyjnej dawnej Rzeczypospolitej obojga, ale faktycznie wielu narodów, miejsca i wydarzenia składające się obraz kulturowy tamtego czasu, przywołuje zachowane do dziś jego materialne i odciśnięte w pamięci historycznej ślady, lecz także skłania do szerszej refleksji nad panującym w niej społeczno-politycznym klimatem i wynikającym z niego edukacyjno-obywatelskim przesłaniem Umiejscowione w odległych prowincjach uczelnie, świadczyły o sile intelektualnej, aspiracjach rozwojowych i możliwościach twórczych narodów, tworzących ówczesne państwo, stanowiące ojczyznę wielu narodów, żyjących w szlachetnej symbiozie wzajemnie oddziaływujących na siebie kultur i mentalności. Ich losy mówią także wiele, dlaczego wolne narody, stanowiące niegdyś Rzecząpospolitą, do wzrostu i rozwoju potrzebowały koniecznie niepodległego państwa.
Redakcja tekstu Rada Polonii Świata, na podstawie:
Polonijna Agencja Informacyjna, zdjęcia © Agata Pawłowska PAI
