Dla uczczenia 20-lecia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, Towarzystwo Irlandzko-Polskie zorganizowało 16 czerwca br. w Domu Polskim, w Dublinie Seminarium naukowe i wernisaż pt. „Rodzinna Europa: fotografie Ukrainy za lat 1902-1903 i polskie obywatelstwo Konstancji Markiewicz”.
W Domu Polskim (od lewej): J.E. Ambasador Ukrainy w Irlandii, Larysa Gerasko, prezes Towarzystwa Irlandzko-Polskiego, Patrick Quigley, prowadzący wernisaż, dr Jarosław Płachecki, J.E. Ambasador Polski w Irlandii, prof. Arkady Rzegocki i dr Katarzyna Gmerek z UAM (stojąca tyłem),
Poland was first to help! – wybrzmiały słowa polskiego ambasadora w Irlandii, prof. Arkadego Rzegockiego w Domu Polskim w Dublinie podczas otwarcia wystawy Towarzystwa Irlandzko-Polskiego z okazji 20-lecia wstąpienia naszego kraju do UE. Polska jest dziś nowoczesnym i silnym krajem, członkiem Unii Europejskiej i NATO, silnym także więzami z Ukrainą i okrywającym swoje historyczne związki z Irlandią, sięgające nawet wczesnego średniowiecza – dodał polski dyplomata. Stay with us! Stand by us! – to mocny przekaz ambasador Ukrainy w Irlandii, Larysy Gerasko, goszczącej na zaproszenie Ambasady RP w naszym ośrodku polonijnym.
Wykład inauguracyjny prof. Arkadego Rzegockiego o historii i współczesności trójstronnych relacji pomiędzy Polską, Ukrainą i Irlandią oraz J.E. Ambasador Ukrainy Larysa Gerasko o agresji rosyjskiej w Ukrainie.
Byłem tam w Moskwie, kiedy rodziła się ukraińska świadomość narodowa i gdy rozpadał się Związek Radziecki, wspominał były ambasador Irlandii w Polsce i w ZSRR, Patrick McCabe. I widziałem niezadowolenie na twarzach sowieckich towarzyszy - dodał dostojny gość. Moi rodzice są tam w Ukrainie, w domu ...i nie boją się – powiedziała już kuluarach pani ambasador Larysa Gerasko.
Wystawa pt. Rodzinna Europa to sentymentalna podróż w głąb czasu. Ukazuje obraz Ukrainy z lat 1902-1903, utrwalony w oryginalnych fotografiach w sepii, i widziany oczyma młodej Irlandki, Konstancji Markiewicz (z domu Gore-Booth), żony polskiego hr. Kazmierza Markiewicza z dworku w Żywotówce koło Oratowa w zachodniej Ukrainie. Wykonane przez nią fotografie, pokazywane publicznie po raz pierwszy w Domu Polskim w Dublinie 16 czerwca 2024 r., to także retrospektywne spojrzenie na wspólną europejską tożsamość trzech narodów: polskiego, ukraińskiego i irlandzkiego. Tytuł wystawy nawiązuje do książki Czesława Miłosza, pt. Rodzinna Europa, wydanej w Paryżu w latach 50. XX w. i opowiadającej o wielokulturowym Wilnie czasów młodości polskiego noblisty. Ten mikrokosmos narodów widoczny jest także na zdjęciach Konstancji, gdzie obok ukraińskiej pary młodej czy ukraińskiego chłopa, widać żydowskich kupców na rynku w Oratowie, polskie dzieci bawiące się wokół typowego polskiego dworu i wizerunki szlacheckiej rodziny Markiewiczów. Tę część historii przybliżył słuchaczom prezes Towarzystwa Irlandzko-Polskiego i autor anglojęzycznej trylogii o Markiewiczach, Patrick Quigley. Autor wielokrotnie podróżował po Polsce i po Ukrainie, na zaproszenie różnych instytucji czy szkół, a w roku 2016 odwiedził także mury Staropolskiej Szkoły Wyższej w Kielcach podczas specjalnej konferencji pt. „Irlandia 1916-2016: wiek zmian”.
O Polsce, Ukrainie i Irlandii. Saga rodu Markiewiczów Patryka Quigleya oraz Dr Katarzyna Gmerek porównuje nagrania polskiej i irlandzkiej pieśni powstańczej.
Pani dr Katarzyna Gmerek z UAM w Poznaniu, przybyła na zaproszenie Ogniska Polskiego (zarząd Domu Polskiego), opowiedziała gościom o swojej pracy nad polskim tłumaczeniem najnowszej książki Patricka Quigleya, stanowiącej kompilację irlandzkiej trylogii tegoż autora. Tłumaczka zaprezentowała również zebranym nagrania patriotycznych pieśni z okresu irlandzkiego powstania wielkanocnego z 1916 r. i wcześniejszego utworu polskiego, pt. Z dymem pożarów, śpiewanego podczas powstania styczniowego 1863 r. na terenach dawnej Rzeczpospolitej. Obie pieśni, choć śpiewane w innych językach i o innej treści, posiadają jednak tę samą linię melodyczną i zbliżony narodowowyzwoleńczy przekaz. To kolejna paralela wiążąca nasze narody dostrzeżona przez dr Gmerek.
Dr Jarosław Płachecki, dyr. Filii Staropolskiej Akademii Nauk Stosowanych w Dublinie, o dokumentach poświadczających polskie obywatelstwo Konstancji Markiewicz oraz Patrick McCabe, były ambasador Irlandii w Polsce (1905-2001) w rozmowie z Heleną Johnston, współzałożycielką Towarzystwa Irlandzko-Polskiego w 1979 r.
Opowieść o sadze rodu Markiewiczów była okazją do przybliżenia słuchaczom unikalnych dokumentów potwierdzających polskie obywatelstwo Konstancji Markiewicz. Ich analizą w kontekście politycznym i konstytucjonalnym zajął się dr Jarosław Płachecki, reprezentujący zarząd Domu Polskiego, a także dublińską filię Staropolskiej Akademii Nauk Stosowanych w Kielcach.
Konstancja Markiewicz w 1921 r. wystąpiła o polskie obywatelstwo jako deputowana irlandzkiego parlamentu, pełniąc jednocześnie obowiązki ministra pracy nieformalnego rządu Irlandii. Swój polski paszport otrzymała w 1922 r. i nigdy nie wystąpiła o paszport irlandzki czy brytyjski. Zmarła w 1927 r. jako Polka. Ten osobisty wątek bohaterki narodowej Irlandii, sufrażystki i pierwszej kobiety wybranej do brytyjskiego parlamentu, nie był dotąd dobrze znany Irlandczykom, ani też polskiej społeczności w Irlandii.
Wernisaż i konferencję zorganizowano dzięki pomocy zespołu Ambasady RP w Dublinie, członków Towarzystwa Irlandzko-Polskiego, wsparciu Ogniska Polskiego oraz Staropolskiej Akademii Nauk Stosowanych w Kielcach. Oprócz przedstawicieli Polonii oraz polskiego i ukraińskiego korpusu dyplomatycznego, wśród przybyłych gości byli także: prof. Emily Mark-Fitzgerald (historyk sztuki i polityki kulturalnej w UCD), Gerry Horkan (senator Fianna Fáil), Helena Johnston (sekretarz Towarzystwa Irlandzko - Polskiego w 1979 r.), Dermot Manning (były prezes Kildare Street and University Club), Verity Swan (Towarzystwo Irlandzko - Japońskie), Ray Bateson (historyk i autor książki Memorials of the Easter Rising) oraz Muriel McAuley (wnuczka jednego z przywódców powstania wielkanocnego, Thomasa McDonagh).
Wystawa zorganizowana przez Irish Polish Society to tylko jedna z form działalności Domu Polskiego w Dublinie w jego nowej funkcji Instytutu Kultury i Badań Polonijnych w Irlandii. Już wkrótce, obok wydarzeń kulturalnych i naukowych, także kolejne nowe wydawnictwa polonijne.
Redakcja tekstu: Tadeusz Pilat – Rada Polonii Świata
Na podstawie artykułu dr Jarosława Płacheckiego
Zdjęcia: Mariusz Kowalczyk, Ambasada RP w Dublinie
