VII Kongres Organizacji Polskich w Berlinie miejscem debaty, postulatów i spotkania środowisk z całego kraju
W dniach 10–11 października 2025 roku w siedzibie Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Berlinie, przy Unter den Linden 70–72, odbył się VII Kongres Organizacji Polskich w Niemczech. W wydarzeniu uczestniczyło około 150 przedstawicieli Polonii niemieckiej, reprezentujących łącznie 57 organizacji działających na terenie całego kraju.
Uroczystego otwarcia kongresu w piątek 10 października dokonał Ambasador RP w Berlinie Jan Tombiński, który powitał zgromadzonych gości. Następnie wystąpili organizatorzy wydarzenia – reprezentanci Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech, Alexander Zając oraz Wiesław Lewicki. List z pozdrowieniami od Parlamentarnego Sekretarza Stanu w Federalnym Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Christopha de Vries odczytała Margaux Kier, wiceprezes Zrzeszenia Organizacji Polskich w Nadrenii Północnej-Westfalii. Moderację spotkania prowadził Marcin Antosiewicz, dziennikarz i ekspert w zakresie relacji polsko-niemieckich. Gościem honorowym kongresu był Prezes Rady Polonii Świata, poseł na Sejm RL Jarosław Narkiewicz, którego wystąpienie istotnie wzbogaciło merytoryczny wymiar debat. Wśród uczestników znalazł się również Maciej Mieczkowski, reprezentujący środowisko wileńskie, od lat zaangażowany w działalność społeczną Polonii w Berlinie.
Dialog z pełnomocnikami i głos instytucji
Po części oficjalnej odbył się panel dyskusyjny zatytułowany „Polonia spotyka się ze swoimi Pełnomocnikami. Pełnomocnicy spotykają się z Polonią”. W dyskusji wzięli udział m.in.: Hans-Leo Dirks – Federalny Pełnomocnik ds. Polonii, Katarina Niewiedzial – Pełnomocniczka Berlina ds. partycypacji, integracji, migracji i Polonii, Jan Wawrzyniak – zastępca Ambasadora RP, Marzena Kępowicz – kierowniczka Wydziału Konsularnego RP w Berlinie, Josef Neumann – poseł do parlamentu landu Nadrenia Północna-Westfalia i przewodniczący Komisji Pracy, Zdrowia i Spraw Socjalnych, a także Łukasz Sołtysiak – koordynator projektów w Biurze Polonii. Ożywiona debata trwała do późnych godzin wieczornych i zakończyła się koncertem zespołu z Kolonii „Margaux und die Banditen”.
Postulaty, panele i przyszłość debaty
Drugi dzień kongresu rozpoczął się wykładem Jana Wawrzyniaka pt. „Tematy i zadania polsko-niemieckiego okrągłego stołu 2025”. Następnie zaprezentowano referaty poświęcone kluczowym zagadnieniom istotnym dla Polonii, obejmującym m.in. finansowanie działalności, edukację, sport oraz funkcjonowanie Biura Polonii. W kolejnych panelach tematycznych, przygotowanych przez Biuro Polonii – „Polska diaspora jako wspólnota obywatelska, kulturowa, społeczna i polityczna. Aktywność Polaków w Niemczech” oraz „Młoda Polonia 4.0 – cyfrowa przyszłość społeczności polonijnej” – prowadzono intensywne i długotrwałe dyskusje, które jednoznacznie wskazały na potrzebę kontynuowania podobnych spotkań w przyszłości.
W trakcie dwudniowych obrad sformułowano łącznie 39 postulatów, a uczestnicy mieli możliwość składania ich również w formie pisemnej do Biura Kongresu. Zostaną one opracowane przez Konwent i przekazane właściwym instytucjom.
Nagrody „Polonicus 2025”
Po zakończeniu obrad odbyła się uroczysta gala wręczenia nagród „Polonicus 2025”. Wyróżnienia przyznano w następujących kategoriach: nagroda honorowa trafiła do Marszałek Senatu RP Małgorzaty Kidawy-Błońskiej, a w jej imieniu odebrał ją wicemarszałek Senatu Rafał Grupiński; w dziedzinie kultury uhonorowano prof. Brygidę Helbig – polsko-niemiecką pisarkę i badaczkę; nagrodę w kategorii Polonia otrzymał Bogusław Fleck, twórca Polskiego Uniwersytetu Trzech Pokoleń w Berlinie; natomiast w obszarze dialogu wyróżniono Gunnara Hille, dyrektora Centrum Kompetencji i Koordynacji Języka Polskiego „KoKoPol”. Galę uświetnił koncert „Exprezz Duo +”.
Organizacja i zainteresowanie mediów
Organizatorem VII Kongresu był Konwent Organizacji Polskich w Niemczech. Biuro Polonii reprezentowali dr Adrianna Tomczak, dr Katarzyna Szmygin oraz Łukasz Sołtysiak, natomiast prace Biura Kongresu koordynowała Agata Lewandowski. Obrady były szeroko relacjonowane przez media polonijne i niemieckie, w tym m.in. TVP Polonia, Deutsche Welle, Cosmo Radio oraz Radio Darmstadt.
Polonia między wyzwaniami a nowymi perspektywami
Sytuacja Polaków w Niemczech pozostaje silnie zróżnicowana regionalnie. Dostęp do środków publicznych oraz jakość współpracy z lokalnymi instytucjami zależą w dużej mierze od landu oraz od praktycznego funkcjonowania kanałów współpracy. Jednym z kluczowych postulatów pozostaje systemowe zabezpieczenie nauczania języka polskiego, co wiąże się z utrzymującą się asymetrią pomiędzy prawami mniejszości niemieckiej w Polsce a sytuacją Polonii w Niemczech.
Reprezentacja, tożsamość i język
Konwent Organizacji Polskich w Niemczech oraz Związek Polaków w Niemczech pozostają uznawanymi partnerami reprezentującymi środowiska polonijne. Konwent skupia obecnie co najmniej 60 organizacji, a liczba osób pochodzenia polskiego w Niemczech szacowana jest na około dwa miliony. Obok dużych struktur działają także mniejsze inicjatywy lokalne, obejmujące działalność kulturalną, społeczną, edukacyjną i pomocową.
Widoczne są również postępy, takie jak rozwój projektu Domu Polsko-Niemieckiego w Berlinie oraz rosnąca rola KoKo Centrum Kompetencji i Koordynacji Języka Polskiego w Saksonii, działającego na rzecz uznania języka polskiego jako drugiego języka dziedziczonego.
Unikalne forum spotkania Polaków z całych Niemiec
VII Kongres Polonii w Niemczech pozostaje jedynym wydarzeniem o tak szerokim zasięgu, umożliwiającym bezpośrednie spotkanie i wymianę poglądów Polaków z całego kraju. Wyjątkowy charakter tego forum był wielokrotnie podkreślany przez uczestników, podobnie jak pozytywne wrażenia z wizyty w nowej siedzibie Ambasady RP w Berlinie.
Na podstawie informacji Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech oraz portalu Polonia Viva opracowała
Zofia Abucewicz
